Dana Lixenberg: The Last Days of Shishmaref

EEN INUPIAQ-GEMEENSCHAP VERSLONDEN DOOR DE ZEE Als gevolg van de opwarming van de aarde zal Shishmaref, een klein eiland aan de westkust van Alaska, iets ten zuiden van de poolcirkel en bewoond door 600 Inupiaq, binnen tien jaar in de oceaan verdwijnen. Veertien huizen zijn al naar veiliger terrein verplaatst, nog eens zes worden bedreigd door de hevige golven van winterstormen. Het eiland en zijn bewoners lijken de eerste duidelijke slachtoffers te worden van de opwarming van de aarde en een ontoereikend internationaal milieubewustzijn. Een meerderheid van de Inupiaq-bevolking heeft gestemd voor verhuizing naar een nieuwe locatie op het vasteland van Alaska aan de overkant van de baai, waar zij hopen hun traditionele levenswijze zo veel mogelijk te behouden. Debatten over de vraag waarheen te verhuizen, die de afgelopen jaren zijn gevoerd, brachten spanningen aan het licht tussen de oudere generaties en de jongeren. De jongeren vervelen zich bij vijf bingoavonden per week en een bescheiden sporthal als enige beschikbare vorm van vermaak. De volwassenen - en vooral de vrouwen - vrezen de invloed van de stad en de confrontatie met alcohol en drugs die daarmee gepaard gaat, nog volledig afwezig in Shishmaref, en verantwoordelijk voor de ondergang van zoveel kleine gemeenschappen in deze regio en daarbuiten. The Last Days of Shishmaref is een project dat uiteenlopende media inzet die elkaar aanvullen en versterken: een website, een documentaire film, een boek, een reizende tentoonstelling en een educatief project voor het voortgezet onderwijs, vergezeld van een dvd. Door een kader te creëren waarin deze verschillende elementen gedurende de looptijd van het project naast elkaar kunnen blijven bestaan, kan het project meer worden dan alleen een registratie van een moment in de tijd, en onderzoekt het zowel het begrip (sociale) identiteit in relatie tot plaats als de dreiging van de wereldwijde klimaatverandering. De talloze nieuwsploegen die het eiland de afgelopen jaren bezochten, besteedden geen aandacht aan de samenleving als zodanig. Bijna allemaal deden zij verslag vanaf het eiland, voor het huis dat gevaarlijk over de afkalvende kustlijn hangt. De klimaatboodschap stond centraal in hun verhalen. Voor filmmaker Jan Louter en fotograaf Dana Lixenberg daarentegen vormde het klimaat een achtergrond voor de geschiedenis van mensen, van een gemeenschap, van een leven in al zijn paradoxale complexiteit. Beelden van de jacht, van immense zeegezichten en besneeuwde landschappen wisselen af met intieme portretten en taferelen uit rommelige interieurs. De indruk die dit achterlaat roept meer vragen op dan antwoorden: vragen over identiteit, waardigheid, vergankelijkheid en sterfelijkheid. Wat betekent het voor een individu, voor een cultuur, om gedwongen te worden het land te verlaten waar de voorouders zijn geboren? In de tentoonstelling worden de foto's van Dana Lixenberg gepresenteerd naast een ruimtelijke montage van filmscènes uit de film van Jan Louter, opgenomen door cameraman Melle van Essen. De actuele situatie op het eiland wordt getoond als geprojecteerde nieuwsfeed en via de toegankelijkheid van de website. De website, met achtergrondinformatie over het eiland en over klimaatkwesties, toont ook historisch film- en fotomateriaal. Familiebanden spelen een centrale rol in het boek met foto's van Dana Lixenberg. De portretten, interieurdetails, dorpstaferelen en land- en zeegezichten geven een genuanceerde indruk van een hechte gemeenschap die balanceert tussen een verleden dat in de traditie is geworteld en een onzekere toekomst. Lixenberg maakte haar foto's met een grootformaatcamera, een methode die een intieme samenwerking tussen de fotograaf en haar onderwerp vereist. Door een verscheidenheid aan hedendaags en historisch materiaal te combineren, en met de inbreng van zowel professionals als de gemeenschap, zal het project zowel lezers aanspreken met interesse in antropologie en fotografie als diegenen die begaan zijn met klimaatverandering.