How the Other Half Lives (Penguin Classics)

Jacob A. Riis — How the Other Half Lives (Penguin Classics) Inhoud: Lijst van illustraties; Inleiding door Luc Sante; Suggesties voor verdere lectuur; Een noot over de tekst; How the Other Half Lives; Voorwoord; Inleiding; 1 Genesis of the Tenement; 2 The Awakening; 3 The Mixed Crowd; 4 The Down Town Back-alleys; 5 The Italian in New York; 6 The Bend; 7 A Raid on the Stale-beer Dives; 8 The Cheap Lodging-houses; 9 Chinatown; 10 Jewtown; 11 The Sweaters of Jewtown; 12 The Bohemians — Tenement-house Cigarmaking; 13 The Color Line in New York; 14 The Common Herd; 15 The Problem of the Children; 16 Waifs of the City’s Slums; 17 The Street Arab; 18 The Reign of Rum; 19 The Harvest of Tares; 20 The Working Girls of New York; 21 Pauperism in the Tenements; 22 The Wrecks and the Waste; 23 The Man with the Knife; 24 What Has Been Done; 25 How the Case Stands; Appendix; Verklarende noten. PENGUIN CLASSICS HOW THE OTHER HALF LIVES Jacob A. Riis (1849–1914) was de eerste hervormer die er effectief in slaagde een breed publiek duidelijk te maken hoe onaanvaardbaar de levensomstandigheden van de stedelijke armen waren. Zijn gebruik van het relatief nieuwe medium fotografie gaf zijn boodschap een ongekende kracht. In 1870 kwam Riis, geboren in Ribe in Denemarken, als Deense immigrant aan in New York, een van de duizenden armen, vriendenlozen en ongeschoolden. Zoals zovelen overnachtte hij regelmatig in de logeerhuizen van politiebureaus, de laatste toevlucht voor daklozen in het New York van eind negentiende eeuw. Hij verliet de stad al snel om uiteenlopend werk op het platteland te doen, maar keerde in 1877 terug en vond vast werk als politieverslaggever voor de Tribune (1877–88) en later de Evening Sun (1888–99). Het politiehoofdkantoor van New York bevond zich toen aan Mulberry Street, in het hart van de sloppenwijk op de Lower East Side. Naarmate Riis meer vertrouwd raakte met de smerige woonomstandigheden in de buurt, begon hij zijn journalistieke vaardigheden in te zetten om zijn afschuw aan het publiek over te brengen. Tien jaar lang (1877–87) schreef en sprak Riis om zijn overtuiging uit te dragen dat de armen eerder slachtoffers dan makers van hun lot waren, een opvatting die toen opkwam onder sociale hervormers. Ondanks zijn aanzienlijke retorische gaven en zijn didactische gebruik van statistieken, bouwtekeningen en kaarten, lukte het Riis echter niet de elementaire schok over te brengen die hij voelde tijdens zijn nachtelijke tochten door de ergste sloppenwijken. Pas de uitvinding van de flitsfotografie in 1887 — waarmee foto’s konden worden gemaakt in de donkerste huurkazernes — gaf Riis een krachtig nieuw middel. Aanvankelijk schakelde hij amateur- en beroepsfotografen in, later fotografeerde hij zelf. Riis legde de gruwelen van het sloppenleven vast met het uitdrukkelijke doel de heersende publieke opinie te laten verschuiven van passieve aanvaarding naar het besef dat deze woonomstandigheden verbeterd moesten worden. Bewapend met dit visuele bewijs voegde Riis “toverlantaarn”-dia-avonden toe aan zijn lezingen. Lokale kranten meldden dat zijn toeschouwers kreunden, huiverden, flauwvielen en zelfs tegen de geprojecteerde foto’s praatten; ze reageerden op de dia’s niet als op beelden, maar als op een virtuele werkelijkheid die de New Yorkse sloppenwereld rechtstreeks de collegezaal binnenbracht. Riis’ overwegend middenklassepubliek had het sloppenleven misschien nooit zelf meegemaakt, maar begreep onmiddellijk dat het een ernstige en onduldbare bedreiging van de menselijke waardigheid vormde. Maar voor Riis was zelfs de levensechtheid van fotografie, door de nieuwheid van het medium dubbel krachtig, niet genoeg. Soms stuurde hij zijn onderwerpen bij om de impact van zijn beelden te vergroten. Op sommige foto’s zitten jonge jongens bijvoorbeeld ineengedoken boven een ventilatierooster alsof het hun enige schuilplaats tegen de kou is. Maar enkele jongens kijken ondeugend glimlachend in de camera. Ze weten dat de foto geënsceneerd is. Zodra er technieken waren om foto’s met geïntegreerde tekst te drukken, bundelde Riis zijn toverlantaarnshows tot een reeks halftoonfoto’s (samen met lijntekeningen) voor zijn eerste boek, How the Other Half Lives (1890). Het razende succes bewees dat hij de belangstelling van het publiek voor het dagelijks leven van de stedelijke armen had gewekt. Op dit baanbrekende boek volgden vele publicaties, die allemaal gebruikmaakten van de snel verbeterende technologie voor fotografische reproductie. Naarmate zijn reputatie landelijk groeide, werd Riis een belangrijke drijvende kracht achter de hervorming van de huurkazernes, de verbetering van de sanitaire omstandigheden, de aanleg van openbare parken en speelplaatsen en het aantonen van de behoefte aan meer scholen. De dertig foto’s in deze Penguin Classics-editie zijn afkomstig uit The Jacob A. Riis Collection van het Museum of the City of New York. (Verklaring van Leslie Nolan, conservator Prints & Photographs, herdrukt met toestemming van het Museum of the City of New York.) Luc Sante werd geboren in Verviers, België, en emigreerde als kind naar de Verenigde Staten. Hij woont sinds 1972 in New York. Hij is de auteur van Low Life: Lures and Snares of Old New York (1991), Evidence (1992) en The Factory of Facts (1998). Hij werkte ook als boek-, film-, kunst- en fotografiecriticus voor tal van publicaties. HOW THE OTHER HALF LIVES Studies Among the Tenements of New York JACOB A. RIIS MET EEN INLEIDING EN NOTEN VAN LUC SANTE LIJST VAN ILLUSTRATIES FOTO’S Alle foto’s maken deel uit van de Jacob A. Riis Collection van het Museum of the City of New York. De catalogusnummers van de collectie staan tussen haakjes achter de bijschriften. Hell’s Kitchen and Sebastopol (#115); The Ashbarrel of Old (#112); Upstairs in Blindman’s Alley (#192); Gotham Court (#24); An Old Rear-Tenement in Roosevelt Street (#97); In the Home of an Italian Rag-picker, Jersey Street (#157); The Mulberry Bend (#114); Bandits’ Roost (#101); Bottle Alley (#109); Lodgers in a Crowded Bayard Street Tenement — “Five Cents a Spot” (#155); An All-Night Two-Cent Restaurant in “The Bend” (#104); The Tramp (#91); Bunks in a Seven-Cent Lodging House, Pell Street (#28); Smoking Opium in a Joint (#F); “The Official Organ of Chinatown”: Telephone Pole with Notices Stuck On (#260); “Knee-pants” at Forty-Five Cents a Dozen — a Ludlow Street Sweater’s Shop (#149); Bohemian Cigarmakers at Work in Their Tenement (#147); A Black-and-Tan Dive in “Africa” (#163); In Poverty Gap, West Twenty-Fourth St. An English Coal-Heaver’s Home (#154); Prayer Time in the Nursery, Five Points House of Industry (#124); Street Arabs, Mulberry Street, Retreat in Church Corner (#122); “Didn’t Live Nowhere” (#DE); Street Arabs at Night, Mulberry Street (#123); Getting Ready for Supper in the Newsboys’ Lodging House (#165); A Downtown “Morgue” (#162); Typical Toughs (From the Rogues’ Gallery) (#6-s); A Growler Gang in Session (#140); Hunting River Thieves (#144); Sewing and Starving in an Elizabeth Street Attic (#146); A Flat in the Pauper Barracks, West Thirty-Eighth Street, with All Its Furniture (#151). ILLUSTRATIES Tenement of 1863, for twelve families on each flat; Tenement of the old style. Birth of the air-shaft; At the cradle of the tenement. Doorway of an old-fashioned dwelling on Cherry Hill; Woman at well; Opium pipe; A tramp’s nest in Ludlow Street; A market scene in the Jewish quarter; The old clo’e’s man — in the Jewish quarter; The open door; Bird’s-eye view of an East Side tenement block (from a drawing by Charles F. Wingate, Esq.); The white badge of mourning; Dispossessed; The trench in the Potter’s Field; Coffee at one cent; Evolution of the tenement in twenty years; General plan of the Riverside Buildings (A. T. White’s) in Brooklyn; Floor plan of one division in the Riverside Buildings, showing six “apartments”. INLEIDING 1 How the Other Half Lives is een van die ongewone boeken die op materiële wijze de geschiedenis veranderden en het leven van miljoenen mensen rechtstreeks beïnvloedden. Jacob Riis schreef het met geen ander doel dan de aandacht te vestigen op de afschuwelijke woonomstandigheden van de armen in New York City en te hameren op hervorming. Het had onmiddellijk effect: talloze drukken waren uitverkocht, de pers loofde het, het werd van de kansel gepredikt en de aanbevolen hervormingen werden grotendeels, zij het geleidelijk, doorgevoerd. Riis opent zijn beroemdste werk met een kort historisch overzicht: huurkazernes waren aanvankelijk eengezinswoningen, opgedeeld in appartementen om de massa’s te huisvesten, en gaandeweg begonnen speculanten ze van de grond af te bouwen, met goedkope materialen en sluiproutes bij elk aspect van de bouw, waardoor de huizen onveilig, ongezond en oncomfortabel waren, zelfs als ze nieuw waren. Vervolgens leidt hij de lezer rond door de sloppenwijken van downtown, met de stem van een gids — “Be a little careful, please! The hall is dark and you might stumble over the children pitching pennies back there” — die weerklinkt in de toon van Charles Dickens op soortgelijke uitstapjes in zijn American Notes (1842) en later is uitgebuit door talloze anonieme pamfletschrijvers die de sloppen beschreven voor de prikkeling van middenklassenlezers. Daarna toont Riis de talrijke en in uiteenlopende mate schimmige etnische groepen van de stad: de Italianen, de Joden, de Bohemers (Tsjechen en Slowaken), de zwarten, de Chinezen. Hij spaart de lezer zijn oordeel over de gewoonten en praktijken van deze groepen niet, waarvan sommige, hoewel eeuwenoud, voor de in Denemarken geboren auteur nauwelijks te begrijpen zijn. Hij beschrijft vervolgens het lot van de arme kinderen van de stad, van wie velen dakloos zijn, verstoten door gezinnen die hen niet langer konden onderhouden. Hij schrijft over de rampzalige gevolgen van alcohol, zinspeelt terughoudend op de kans en het gevaar die prostitutie voor arme meisjes inhoudt, en keurt bedelaars en anderen die van liefdadigheid afhankelijk zijn af. Daarna schetst hij kort het werk van hervormingsgroepen en particuliere liefdadigheidsinstellingen, en prijst hij de weinige bouwers die hebben geïnvesteerd in het ontwerp en de bouw van modelwoningen, solide en hygiënisch. Hij is een moralist, maar een die geworteld is in de dagelijkse werkelijkheid, en die gelooft dat properheid letterlijk naast godsvrucht komt, of er althans een absolute voorwaarde voor is. Zonlicht, lucht en het uitroeien van vuil zijn voor hem de middelen die misdaad, ziekte, analfabetisme, traagheid en wanhoop zullen verdrijven. Hij besluit met een bijlage van ontnuchterende en onweerlegbare statistieken. Dat de bevolkingsdichtheid in de Thirteenth Ward van de Lower East Side bijna tien keer zo hoog was als in de stad als geheel, zegt al boekdelen. Dergelijke feiten waren ten tijde van Riis weliswaar elders beschikbaar voor geïnteresseerden, maar hij moest zijn lezers eerst geïnteresseerd maken. De directe missie van het boek was de bewust gekoesterde onwetendheid van de midden- en hogere klassen aan te pakken, die wisten dat er menselijke ellende in hun stad was, maar liever geloofden dat die verdiend was, misschien zelfs gekozen door de slachtoffers. Riis kon zich vrijwel zeker niet voorstellen dat How the Other Half Lives, zijn eerste boek, ruim een eeuw na verschijnen in 1890 nog steeds veel gelezen zou worden. Hij schreef het zeker niet met het nageslacht in gedachten; hij was bovenal een pragmaticus, en zijn zorg was sociale verandering, niet esthetiek of filosofie. Hij poetste zijn proza niet tot een fijne glans en hij gaf zich niet overmatig over aan grote, gebeitelde waarheden, beide zaken die zijn tijdgenoten bezighielden. Literaire schrijvers uit die tijd die de omstandigheden van de armen in New York City als onderwerp kozen, neigden ertoe, wanneer ze zich niet tevredenstelden met het pittoreske oppervlak, universele eigenschappen te benadrukken die het louter lokale en vluchtige overstegen. Toch heeft Riis, die rigoureus met specifieke details werkte, standgehouden waar de meesten dat niet hebben. Riis was ook geen sociaal profeet in de eigenlijke zin. Hij had geen visie op een historische bestemming of een programma om maatschappelijke kwalen zo te verhelpen dat ze verholpen bleven. Zijn agenda beperkte zich tot het ogenschijnlijk alledaagse: behoorlijke huisvesting en sanitaire voorzieningen, samen met parken, speelplaatsen en fatsoenlijke scholen. Maar juist in zijn eenvoud was zijn werk toen revolutionair. Op andere punten lijkt Riis misschien een vreemde kandidaat om onze zelfgekozen tijdgenoot te zijn, zoals elke klassieker die zijn plek op de plank waard is moet zijn. Hij is nadrukkelijk een man van zijn tijd, wat onder meer betekent dat hij vroom en oordelend is. Hij aarzelt niet hele etnische groepen te bestempelen of zelfs af te wijzen volgens de heersende opvattingen van die tijd, die stelden dat bloed bestemming was, en hij gebruikt het woord “heathen” royaal voor niet-westerse tradities. Voor hem, zoals voor veel van zijn tijdgenoten, is het rooms-katholicisme het uiterste van het exotische. Hij is altijd bereid zijn ongeduld te uiten over gebruiken en opvattingen die hij niet begrijpt. Zijn opvatting van moraal klinkt ons bovendien vaak vreemd in de oren — niet dat zijn maatstaven niet scrupuleus zijn, maar ze lijken soms verward met louter sentimentaliteit. Zijn geloof in de opheffende kracht van de natuur is bijvoorbeeld onbevraagd en kan soms op een fetisj lijken, net als zijn fixatie op Kerstmis, dat voor hem een noodzaak is die religieuze verschillen overstijgt. Hij kan afwisselend klinken als een uit zijn krachten gegroeid kind, een dorpsmoraalridder, een paternalistische deugdverdeler, een toerist van de ellende. Zijn onophoudelijke aanroeping van mantra’s als “home”, “family” en “work” kan ons ertoe brengen hem een demagoog te noemen. En hij onderzoekt de oorzaken van de toestanden die hij beschrijft niet erg diepgaand. Misschien kan hij zich dat niet permitteren, zouden we kunnen denken. Het is immers één ding om huisbazen van sloppen aan te vallen die zelf immigranten zijn, of kleine Tammany Hall-bazen wier invloed niet verder reikt dan hun wijk, en iets heel anders om het op te nemen tegen die in Amerika geboren aristocraten die zoveel van de totale rijkdom van het land bezitten dat de rest van de samenleving gedwongen wordt tot een cyclus van onderlinge uitbuiting om aan de rand te overleven. Hij lijkt rijkdom en armoede zeker als gegeven te accepteren — hij is tevreden met het gezegde “The poor will always be with us.” Zijn oplossingen draaien allemaal om particuliere liefdadigheid; tot het einde van zijn leven verzette hij zich tegen zulke onschuldige voorstellen als openbare huisvesting en gemeentelijk grondbezit. En zijn eerbied voor orde is onverminderd; zijn kijk op huisbazen van sloppen en bazen wordt bijna geëvenaard door zijn minachting voor de radicalen die zijn bondgenoten hadden kunnen zijn. Die schuift hij onder de noemer “anarchisten”, in die tijd een modewoord dat gelijkstond aan “terroristen”. Maar hij kreeg dingen voor elkaar. Maar weinig werken van maatschappijkritiek hebben ooit een zo directe, concrete en meetbare uitwerking gehad als How the Other Half Lives. De ergste krotten die hij beschrijft werden gesloopt. Er kwamen nieuwe wetten en oude werden gehandhaafd om minimale normen van hygiëne en comfort in meergezinswoningen te waarborgen. De beruchte logies voor daklozen in de kelders van politiebureaus, bedoeld voor noodgevallen maar voortdurend overvol en vol misstanden van allerlei aard, werden gesloten en vervangen door...